Ανάδειξη της συνοικίας Χάρμαινα στην Άμφισσα

Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Δελφών αποφάσισε κατά πλειοψηφία την έγκριση συμμετοχής του Δήμου σε δράση για την ανάδειξη της συνοικίας Χάρμαινα στην Άμφισσα από κοινού με άλλους φορείς. Στην παρούσα απόφαση, ο Δημοτικός Σύμβουλος κ. Γιαγκής δήλωσε «παρών». Σύμφωνα με τις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας, η ψήφος του λογίζεται ως αρνητική. Σχετικά με την ανάδειξη της Χάρμαινας, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, Αθανάσιος Παναγιωτόπουλος είπε τα εξής:

Η πρόταση που εισάγεται ενώπιον του Δημοτικού Συμβουλίου προέρχεται από το Τ.Ε.Ι. Αθηνών με πρωτοβουλία του συμπατριώτη μας καθηγητή, κ. Γεωργίου Παναγιάρη και αφορά σε κοινή υποβολή πρότασης προς το “Hermes Foundation” για χρηματοδότηση δράσεων προβολής της παραδοσιακής βιοτεχνικής συνοικίας της Χάρμαινας στην Άμφισσα. Το άνω Ίδρυμα “Hermes Foundation” προκηρύσσει δύο φορές το χρόνο τη χρηματοδότηση δράσεων που προβάλλουν χώρους πολιτισμού και φθίνοντα επαγγέλματα, που εξακολουθούν να εκτελούνται με παραδοσιακές μεθόδους.

Στο σχήμα των φορέων, επικεφαλής θα τεθεί το Τ.Ε.Ι. Αθηνών και εφόσον η πρόταση γίνει δεκτή, θα εκτελεστεί ένα συνεκτικό πρόγραμμα, όπως περιγράφεται κατωτέρω, αποτελώντας η όλη ενέργεια έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα των προσπαθειών για την ανάδειξη της αυθεντικότητας και της μοναδικότητας της συνοικίας της Χάρμαινας.

Το ακριβές κείμενο της πρότασης από το Τ.Ε.Ι. Αθηνών έχει ως κατωτέρω:

Πρόταση για την ανάδειξη των Βυρσοδεψίων της Χάρμαινας

Προτεινόμενος τίτλος προγράμματος: Ανάμεσα στην Φύση και τον Πολιτισμό: Τα Βυρσοδεψία της Χάρμαινας (Between Nature and Culture: Harmaina’s Tanneries).

Φορείς:

• Τ.Ε.Ι. Αθήνας (ΔΑΣΤΑ),
• Κέντρο Μουσειακών Ερευνών, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
• Κέντρο Λαογραφίας & Έρευνας Ακαδημίας Αθηνών.
• Εταιρεία Μουσειο-τεχνική.
• Δήμος Δελφών.

Η Χάρμαινα αποτελεί έναν παραδοσιακό, διατηρητέο οικισμό, όπου ήκμασαν βιοτέχνες, τα ταμπάκικα ή αλλιώς, βυρσοδεψεία. Η βυρσοδεψία αποτελεί ένα αναπόσπαστο πολιτισμικό στοιχείο της περιοχής και ο οικισμός της Χάρμαινας αποτελεί ένα από τα σημαντικά δείγματα διατήρησης του τεχνικού πολιτισμού της χώρας μας.

Στόχος του προτεινόμενου προγράμματος είναι η ανάδειξη της σημασίας του παραδοσιακού οικισμού της Χάρμαινας, ως δείγμα σημαντικού μνημείου της βιομηχανικής κληρονομιάς της Ελλάδας, με έμφαση στη λειτουργία των Βυρσοδεψίων της περιοχής.

Το εν λόγω πρόγραμμα επιδιώκει να δημιουργήσει κάτι περισσότερο από μια απλή ιστορία των τεχνικών, θέλοντας να αναπλάσει, με αφετηρία συγκεκριμένα στοιχεία, όλον εκείνον τον υλικό και ανθρώπινο χώρο που περιβάλλει τον οικισμό της Χάρμαινας, καθώς η ανάλυση των όψεων της ζωής της περιοχής μάς επιτρέπει να ανακαλύψουμε τα πολλαπλά συμφραζόμενα του πρόσφατου πολιτισμού μας (περιβαλλοντικά, αρχιτεκτονικά, οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά), επιπλέον θέλει να αναδείξει τις ιδιαίτερες δεξιότητες και τα προϊόντα των βυρσοδεψών με στόχο τη βιωσιμότητα της παραδοσιακής τους τέχνης.

Η ανάδειξη αυτή θα πραγματοποιηθεί μέσω τριών προτεινόμενων δράσεων που θα υλοποιηθούν από το Τ.Ε.Ι. Αθήνας, το Κέντρο Μουσειακών Ερευνών του Πανεπιστημίου Αθηνών, το Κέντρο Λαογραφίας και Έρευνας της Ακαδημίας Αθηνών, το Δήμο Δελφών και την Εταιρεία Μουσειοτεχνική με την καθοριστική συμβολή και συμμετοχή των ίδιων των βυρσοδεψών.

Οι εν λόγω φορείς, μέσα από την πολυετή εμπειρία τους στο χώρο της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, αλλά και μέσα από τις τεχνικές τους γνώσεις, θα συνεργαστούν για την υλοποίηση τριών δράσεων με απώτερο σκοπό να καταστεί γνωστή η ιστορία της περιοχής στο ευρύ κοινό, να προκληθεί το ενδιαφέρον των πολλών, όπως επίσης και το ενδιαφέρον των υπευθύνων για τη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς της περιοχής.

Στόχος, παράλληλα, του εν λόγω προγράμματος είναι μέσα από την προβολή, την ανάδειξη της σημασίας και της ιδιαιτερότητας της περιοχής, οι βυρσοδέψες να προβάλουν την ποιότητα των προϊόντων που παράγουν, προκειμένου να προσελκύσουν μέσα από μια τέτοια δημοσιότητα επενδυτές.

Σημασία: Τα τεχνικά μνημεία προσφέρουν τη δυνατότητα απόκτησης γνώσης για τα παλαιότερα στάδια της τεχνικής εξέλιξης. Ο εξοπλισμός και τα κτίσματα των παραγωγικών εγκαταστάσεων των βυρσοδεψείων στη Χάρμαινα μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικά συμπεράσματα για τις οικονομικές συνθήκες μιας εποχής, ενώ διαφωτίζουν και τις συνθήκες κοινωνικής ζωής μιας περιοχής, την παράδοσή της, τις σχέσεις ανάμεσα στην εργοδοσία και τους εργαζομένους.

Παράλληλα, η περιοχή της Χάρμαινας μπορεί να αποτελέσει πηγή πληροφοριών και για την καλλιτεχνική αντίληψη στην επεξεργασία του δέρματος, καθώς η «τέχνη» και η «τεχνική», έχουν, ως πολιτισμικές συνιστώσες, μια ιδιαίτερη σχέση που έχει μεταβληθεί σημαντικά στην πορεία του χρόνου.

Προτεινόμενες Δράσεις

Δημιουργία Πολυμεσικής Εφαρμογής με πληροφορίες για την ιστορία της περιοχής και την αρχιτεκτονική της σημασία. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην ιστορία των Βυρσοδεψείων, την τεχνική, τις οικονομικές και οικολογικές επιπτώσεις από τη λειτουργία τους στον οικισμό της Χάρμαινας, αλλά και γενικότερα στον Νομό Φωκίδας. Σημαίνοντα ρόλο θα παίζουν οι ίδιοι οι βυρσοδέψες και η παραγωγική τους διαδικασία ως ζώσα οικονομική δραστηριότητα. Η προτεινόμενη εφαρμογή θα περιλαμβάνει επίσης φωτογραφικό υλικό, μουσική, προφορικές μαρτυρίες των βυρσοδεψών, αλλά και των κατοίκων της περιοχής. Επίσης, θα περιλαμβάνει βίντεο που θα επεξηγεί την τέχνη αλλά και τις τεχνικές και τις εξελίξεις στον τομέα της Βυρσοδεψίας, με σκοπό να διαφωτισθεί το κοινό για τις τεχνικές συνθήκες της εποχής. Σκοπό της πολυμεσικής εφαρμογής δε θα αποτελέσει μόνο η γνωστοποίηση των τεχνικών του παρελθόντος. Εκτός από την παρουσίαση των κτιριακών και μηχανικών καταλοίπων, θα στοχεύει στην ανασύνθεση της κοινωνικής ζωής ολόκληρης της περιοχής και κυρίως στην ανάδειξη της «ανθρώπινης» συνιστώσας.

Δημιουργία Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Προτείνεται η δημιουργία μιας μουσειοσκευής, ενός εκπαιδευτικού δηλαδή κουτιού, που θα απευθύνεται σε μαθητές και το οποίο θα σχεδιασθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να καλύπτονται συγκεκριμένες θεματικές ενότητες που θα αφορούν τη σημασία και την ιστορία της περιοχής Χάρμαινας, τα προϊόντα που κατασκευάζουν οι βυρσοδέψες, τους χώρους και τις συνθήκες μέσα στους οποίους εργάζονται, καθώς και να διερευνηθούν οι συνέπειες που αυτά είχαν στην οικονομία, στο περιβάλλον και στην κοινωνία της περιοχής. Η μουσεισκευή θα δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα συνεργασίας ειδικών παραγωγών, τεχνικών αλλά κυρίως των ίδιων των βυρσοδεψών που θα αποτελέσουν και τους ζωντανούς πρωταγωνιστές του εκπαιδευτικού προγράμματος. Η μουσειοσκευή μπορεί να αξιοποιείται όχι μόνο από σχολεία του νομού Φωκίδας, αλλά και από ολόκληρη την Επικράτεια, με στόχο να εξοικειώσει τους μαθητές με την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής, να υποστηρίξει τους μαθητές οι οποίοι δεν έχουν άμεση πρόσβαση στην περιοχή και να εμπλουτίσει το αναλυτικό πρόγραμμα του σχολείου, προκειμένου να αφυπνισθεί το ενδιαφέρον και η περιέργεια των μαθητών για τα ίχνη ενός παρελθόντος που χάνεται ταχύτατα, ώστε να διασωθεί μέρος του.

Ημερίδα-Εργαστήριο Δικτύωσης. Τέλος, προτείνεται η δημιουργία μιας ημερίδας σχετικά με τη σημασία της παραδοσιακής τέχνης των βυρσοδεψών της Χάρμαινας, με έμφαση στα στοιχεία αυτά τα οποία την καθιστούν ιδιαίτερη, προκειμένου να γνωστοποιηθούν τα αποτελέσματα του εν λόγω προγράμματος και να γίνει προβολή του έργου τους και της περιοχής γενικότερα. Η ημερίδα, εκτός από την προβολή, θα έχει στόχο τη δικτύωση των βυρσοδεψών της Χάρμαινας με παράγοντες της διεθνούς κοινότητας από το χώρο της οικονομίας και του πολιτισμού, καθώς και με εκπροσώπους άλλων παραδοσιακών οικισμών με παρόμοιο χαρακτήρα, ώστε να ευδοκιμήσουν συνεργασίες, προκειμένου να αναδειχθεί με περισσότερο ολοκληρωμένο τρόπο η ιστορία των παραγωγικών δραστηριοτήτων, αλλά ακόμα και να προκαλέσει το ενδιαφέρον εγχώριων ή και ξένων επενδυτών. Η πραγματοποίηση μιας τέτοιας εκδήλωσης θα δώσει, επίσης, τη δυνατότητα στους κατοίκους της περιοχής να προβάλουν τα προϊόντα τους μέσα από έκθεση που θα γίνει παράλληλα με την ημερίδα, προκειμένου να βρουν επενδυτές/ πελάτες.

Σημείωση:

Σημειώνεται ότι τα 3 συμμετέχοντα ακαδημαϊκά ιδρύματα, Τ.Ε.Ι. Αθήνας, Κέντρο Μουσειακών Ερευνών και Ακαδημία Αθηνών, επιθυμούν να είναι εμφανές ότι συμμετείχαν στην υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων, καθώς και να έχουν τη δυνατότητα να τις χρησιμοποιήσουν για καθαρά επιστημονικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς. Η όποια μετέπειτα αξιοποίηση των παραδοτέων που θα προκύψουν από τις προτεινόμενες δράσεις και θα είναι ουσιαστικά ένα πρωτότυπο, θα αποτελέσει αποκλειστικά αντικείμενο συμφωνίας μεταξύ του Δήμου και των Βυρσοδεψών και προφανώς στην περίπτωση που απαιτηθεί αναπαραγωγή κάποιων προϊόντων, συμφωνίες και με τον κατασκευαστή.